تضمین پرداخت چیست
تضمین پرداخت چیست
تضمین پرداخت چیست؟ نقش Escrow در توسعه تجارت الکترونیکی ایران
Escrow چیست و چرا به یکی از حیاتیترین نیازهای تجارت مدرن تبدیل شده است؟
تضمین پرداخت چیست؛ این پرسشی است که با گسترش تجارت الکترونیکی، مارکتپلیسها و معاملات آنلاین بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده است. تضمین پرداخت به سازوکاری گفته میشود که در آن پول خریدار تا زمان انجام صحیح تعهدات فروشنده، نزد یک نهاد بیطرف نگهداری میشود و تنها پس از تأیید تحویل کالا یا خدمت، به فروشنده پرداخت میگردد. این سازوکار که در سطح جهانی با نام Escrow شناخته میشود، ستون فقرات اعتماد در تجارت دیجیتال محسوب میشود.
به گزارش سرویس تجارت الکترونیکی از خبر ICT در اقتصادی که بخش بزرگی از معاملات بدون ملاقات حضوری انجام میشود، نبود تضمین پرداخت میتواند منجر به افزایش کلاهبرداری، اختلافات حقوقی و کاهش اعتماد عمومی شود. در ایران نیز با وجود رشد چشمگیر تجارت الکترونیکی، فقدان زیرساختهای رسمی Escrow بانکی، چالشهای متعددی برای خریداران، فروشندگان و پلتفرمها ایجاد کرده است.
تضمین پرداخت (Escrow) چگونه کار میکند؟
در سادهترین تعریف، Escrow یک حساب یا سازوکار مالی امانی است که در آن:
- خریدار مبلغ معامله را پرداخت میکند
- پول نزد یک نهاد ثالث امین نگهداری میشود
- فروشنده کالا یا خدمت را ارائه میدهد
- پس از تأیید خریدار یا تحقق شرایط قرارداد، پول آزاد میشود
اگر شرایط انجام نشود یا اختلافی ایجاد شود، وجه میتواند مطابق قرارداد به خریدار بازگردانده شود یا از طریق داوری تعیین تکلیف گردد.
این مدل باعث میشود هیچیک از طرفین معامله، بدون انجام تعهدات خود به پول یا کالا دسترسی کامل نداشته باشند.
چرا تضمین پرداخت برای تجارت الکترونیکی حیاتی است؟
۱. کاهش ریسک کلاهبرداری
در نبود سیستم تضمین پرداخت، خریدار همواره نگران عدم تحویل کالا و فروشنده نگران عدم دریافت پول است. Escrow این ریسک دوطرفه را به حداقل میرساند.
۲. افزایش اعتماد بین خریدار و فروشنده
اعتماد، مهمترین سرمایه تجارت آنلاین است. وجود تضمین پرداخت باعث میشود کاربران با اطمینان بیشتری وارد معامله شوند، حتی اگر طرف مقابل را نشناسند.
۳. کاهش اختلافات حقوقی
وقتی شرایط پرداخت و تحویل از قبل مشخص باشد و پول در حساب امانی نگهداری شود، بخش بزرگی از اختلافات اصلاً شکل نمیگیرد.
۴. تسهیل رشد مارکتپلیسها
پلتفرمهایی که نقش واسط بین عرضهکننده و متقاضی را دارند، بدون تضمین پرداخت عملاً با ریسکهای جدی مواجه میشوند.
Escrow در نظام بانکی جهان
در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، حساب Escrow بهصورت رسمی توسط بانکها یا مؤسسات مالی تحت نظارت ارائه میشود. این حسابها معمولاً در معاملات زیر کاربرد دارند:
- خرید و فروش ملک
- معاملات بزرگ تجاری (B2B)
- قراردادهای پیمانکاری
- ادغام و تملک شرکتها
در این کشورها، پول نگهداریشده در Escrow از نظر حقوقی و مالیاتی، دارایی هیچکدام از طرفین محسوب نمیشود تا زمانی که شرایط قرارداد محقق گردد.
تفاوت Merchant Account و Escrow
یکی از سوءتفاهمهای رایج در ایران، یکسان دانستن مرچنت اکانت با Escrow است. در حالی که:
- Merchant Account صرفاً ابزار دریافت و پردازش پرداخت است
- Escrow سازوکار تضمین معامله و نگهداری امانی وجه است
مرچنت اکانت بهتنهایی تضمین پرداخت ایجاد نمیکند، مگر آنکه با منطق حقوقی و حسابداری Escrow ترکیب شود.
وضعیت تضمین پرداخت در ایران
نبود Escrow بانکی رسمی
در نظام بانکی ایران، حساب Escrow به مفهوم کلاسیک و بینالمللی آن وجود ندارد. بانکها حساب امانی استاندارد برای تجارت الکترونیکی ارائه نمیدهند.
شکلگیری مدلهای شبهEscrow
در نبود زیرساخت رسمی، پلتفرمهای بزرگ ایرانی مانند مارکتپلیسها و سایتهای فریلنسری، مدلهای داخلی «پرداخت در امان» را پیادهسازی کردهاند.
در این مدل:
- پول ابتدا وارد حساب شرکت پلتفرم میشود
- تا زمان تأیید، تسویه انجام نمیشود
- پلتفرم نقش امین را ایفا میکند
چالشهای مالیاتی تضمین پرداخت در ایران
یکی از بزرگترین مشکلات ناشی از نبود سیستم Escrow رسمی، چالشهای مالیاتی است.
۱. تلقی کل گردش حساب بهعنوان درآمد
سازمان امور مالیاتی ممکن است کل مبالغ ورودی به حساب پلتفرم را درآمد تلقی کند، حتی اگر بخش عمده آن متعلق به فروشندگان باشد.
۲. مالیات بر ارزش افزوده (VAT)
در صورت عدم تفکیک صحیح حسابها، کل مبلغ معامله ممکن است مشمول VAT شود، در حالی که پلتفرم فقط باید بابت کارمزد خود مالیات بپردازد.
۳. ریسک رد دفاتر قانونی
نبود ساختار شفاف Escrow میتواند منجر به رد دفاتر حسابداری و جرایم مالیاتی سنگین شود.
راهکارهای رایج
- تفکیک حساب وجوه امانی و حساب درآمد
- قرارداد سهجانبه شفاف
- ثبت حسابداری وجوه بهعنوان بدهی، نه درآمد
نقش تضمین پرداخت در توسعه تجارت الکترونیکی ایران
تضمین پرداخت فقط یک ابزار مالی نیست؛ بلکه زیرساخت اعتماد است. توسعه سیستمهای Escrow میتواند:
- اعتماد عمومی به خرید آنلاین را افزایش دهد
- فروشندگان خرد را وارد بازار دیجیتال کند
- سرمایهگذاری در استارتاپهای مارکتپلیس را تسهیل کند
- نرخ بازگشت مشتریان را بالا ببرد
- سهم اقتصاد دیجیتال از GDP را افزایش دهد
در واقع، بدون تضمین پرداخت، تجارت الکترونیکی در مقیاس بزرگ پایدار نخواهد بود.
آینده Escrow و تضمین پرداخت در ایران
با رشد فینتکها، انتظار میرود در آینده:
- بانکها حسابهای امانی ساختاریافته ارائه دهند
- رگولاتور چارچوب حقوقی Escrow را تدوین کند
- مسائل مالیاتی با شفافیت بیشتری حل شود
حرکت بهسمت تضمین پرداخت رسمی، یک ضرورت اجتنابناپذیر برای اقتصاد دیجیتال ایران است.
تضمین پرداخت چیست؟ پاسخ این سؤال، کلید درک اعتماد در تجارت مدرن است. Escrow بهعنوان قلب تپنده معاملات امن، نقشی تعیینکننده در توسعه تجارت الکترونیکی دارد. تا زمانی که زیرساختهای رسمی تضمین پرداخت در ایران شکل نگیرد، مارکتپلیسها با ریسکهای حقوقی و مالیاتی مواجه خواهند بود. سرمایهگذاری در این حوزه، نهتنها اعتماد خریدار و فروشنده را افزایش میدهد، بلکه مسیر رشد پایدار اقتصاد دیجیتال ایران را هموار میکند
نویسنده : مهدی گمرکی مشاور تجارت الکترونیک و توسعه کسب و کار
