حکمرانی داده محور؛ ستون فقرات اقتصاد دیجیتال
حکمرانی داده
حکمرانی داده محور؛ ستون فقرات اقتصاد دیجیتال
چرا بدون حکمرانی داده محور ، تحول دیجیتال به شکست منتهی میشود؟
حکمرانی داده محور امروز به یکی از بنیادیترین پیشنیازهای اقتصاد دیجیتال تبدیل شده است. به گزارش خبر ICT در جهانی که تصمیمگیریهای اقتصادی، صنعتی و حکمرانی بهطور فزایندهای بر داده تکیه دارند، فقدان چارچوب روشن برای مدیریت، مالکیت و کیفیت دادهها میتواند کل پروژه تحول دیجیتال را با شکست مواجه کند. تجربه جهانی نشان میدهد فناوری، هوش مصنوعی و پلتفرمها بدون حکمرانی داده، نهتنها ارزشآفرین نیستند، بلکه میتوانند خطاهای تصمیمگیری را ساختاری و پرهزینه کنند.
تحقیق و تدوین : مهدی گمرکی
۱) حکمرانی داده چیست و چرا اهمیت دارد؟
حکمرانی داده به مجموعهای از سیاستها، فرآیندها، نقشها و استانداردها گفته میشود که تعیین میکند:
-
چه دادهای تولید میشود
-
چگونه ذخیره و نگهداری میشود
-
چه کسی مالک و مسئول آن است
-
چه کسانی و تحت چه شرایطی به آن دسترسی دارند
-
و چگونه از آن در تصمیمگیری استفاده میشود
در اقتصاد دیجیتال، داده همان نقشی را دارد که سرمایه در اقتصاد صنعتی داشت. بدون حکمرانی، داده به منبعی پرهزینه، غیرقابل اعتماد و حتی خطرناک تبدیل میشود.
۲) تغییر رویکرد جهانی: از فناوریمحوری به حکمرانی داده
در سالهای گذشته، بسیاری از دولتها و سازمانها تحول دیجیتال را با خرید سامانه، راهاندازی پلتفرم و استفاده از هوش مصنوعی آغاز کردند. اما امروز، رویکرد جهانی بهوضوح تغییر کرده است.
گزارشهای بینالمللی نشان میدهد سازمانهای موفق:
-
ابتدا حکمرانی داده را مستقر میکنند
-
سپس کیفیت و یکپارچگی داده را بهبود میدهند
-
و در نهایت از فناوری برای خلق ارزش استفاده میکنند
در مقابل، سازمانهایی که بدون حکمرانی داده سراغ فناوری میروند، اغلب با شکست، بیاعتمادی مدیران و اتلاف منابع مواجه میشوند.
۳) وقتی داده بیحکمرانی، فناوری را بیاثر میکند
یک اصل کلیدی در اقتصاد دیجیتال وجود دارد:
فناوری اطلاعات، فرآیند و داده موجود را اصلاح نمیکند؛ آن را مقیاسپذیر میکند.
اگر داده:
-
ناقص باشد
-
ناسازگار باشد
-
بهروز نباشد
-
یا مالک و مسئول مشخصی نداشته باشد
خروجی سیستمهای هوشمند نیز نادرست خواهد بود. در این شرایط، هوش مصنوعی و تحلیل داده فقط تصمیمهای غلط را سریعتر اجرا میکنند و سازمان دچار «توهم هوشمندی» میشود.
۴) پیامدهای فقدان حکمرانی داده در صنعت
در بخش صنعت، نبود حکمرانی داده مستقیماً به کاهش بهرهوری و افزایش هزینهها منجر میشود:
-
تصمیمهای اشتباه در برنامهریزی تولید
-
پیشبینی نادرست تقاضا
-
اختلال در زنجیره تأمین
-
افزایش ضایعات و توقف خطوط تولید
در مقابل، صنایع دادهمحور که حکمرانی داده را جدی گرفتهاند، میتوانند:
-
هزینهها را کنترل کنند
-
بهرهوری را افزایش دهند
-
و در برابر نوسانات بازار انعطافپذیر باشند
۵) حکمرانی داده در دولت؛ پیشنیاز دولت دیجیتال
دولت دیجیتال بدون حکمرانی داده، صرفاً به مجموعهای از سامانههای جزیرهای تبدیل میشود.
نبود حکمرانی داده در دولت باعث میشود:
-
سیاستگذاری بر اساس اطلاعات ناقص انجام شود
-
شفافیت کاهش یابد
-
و زمینه فساد و ناکارآمدی تقویت شود
حکمرانی داده به دولت امکان میدهد:
-
تصویر واقعی از اقتصاد و جامعه داشته باشد
-
هزینهها را کنترل کند
-
و تصمیمات مبتنی بر شواهد اتخاذ کند
۶) چرا پروژههای تحول دیجیتال بدون حکمرانی داده شکست میخورند؟
بخش قابلتوجهی از شکست پروژههای تحول دیجیتال به این دلایل بازمیگردد:
-
داده در اولویت طراحی نیست
-
مسئولیت داده مشخص نشده است
-
کیفیت داده سنجیده نمیشود
-
مدیران به خروجی تحلیل اعتماد ندارند
در چنین شرایطی، پروژهها یا نیمهکاره رها میشوند یا به ابزارهای نمایشی تبدیل میشوند.
۷) راهکارهای عملی برای استقرار حکمرانی داده
۷.۱) تعریف سیاستها و استانداردهای داده
بدون زبان مشترک دادهای، تحلیل ممکن نیست. استانداردسازی اولین گام حکمرانی داده است.
۷.۲) تعیین مالکیت و مسئولیت داده
هر داده باید مالک مشخص و پاسخگو داشته باشد؛ بدون آن، کیفیت داده بهتدریج از بین میرود.
۷.۳) یکپارچهسازی سامانهها
حکمرانی داده بدون اتصال منابع داده، ممکن نیست. دادههای جزیرهای باید به هم متصل شوند.
۷.۴) تمرکز بر کیفیت داده
انباشت داده بدون کنترل کیفیت، هزینه است نه سرمایه. کیفیت باید سنجیده و پایش شود.
۷.۵) توانمندسازی مدیران
تحول دیجیتال بدون تحول ذهنی مدیران به نتیجه نمیرسد. تصمیمگیری دادهمحور نیازمند آموزش است.
جمعبندی
حکمرانی داده، قلب تپنده اقتصاد دیجیتال است. بدون آن:
-
فناوری بیاثر میشود
-
تصمیمگیری گمراهکننده میشود
-
و تحول دیجیتال به توهم پیشرفت تبدیل میشود
اقتصاد دیجیتال واقعی زمانی شکل میگیرد که داده قابل اعتماد، شفاف و حکمرانیشده، مبنای تصمیمسازی قرار گیرد؛ نه ابزارهای پرهزینه و بدون پشتوانه.
مهدی گمرکی مشاور تجارت الکترونیکی و کسب کار
