فناوری در دفاع؛ چرا باید دفاع آینده را امروز ساخت؟
فناوری در دفاع
دفاع آینده را امروز باید ساخت؛ نقش فناوری در دفاع
۳۱ شهریور تنها یادآور آغاز یک جنگ نیست. این روز یادآور نسلی است که برای دفاع از خاک، استقلال و امنیت کشور ایستاد.
در هفته دفاع مقدس، یاد و خاطره شهدایی را گرامی میداریم که در یکی از دشوارترین مقاطع تاریخ معاصر ایران، با ایثار و فداکاری از کشور دفاع کردند.
آنچه از آن دوران برای نسل امروز باقی مانده، فقط خاطرات یک جنگ هشتساله نیست. دفاع مقدس تجربهای ارزشمند از اهمیت آمادگی، خوداتکایی، دانش و توان ساختن در شرایط دشوار است.
اما مفهوم دفاع ثابت نمیماند. تهدیدها تغییر میکنند. فناوریها پیشرفت میکنند. شیوههای مقابله با تهدیدها نیز تغییر میکند.
به همین دلیل، فناوری در دفاع امروز اهمیت بیشتری از گذشته پیدا کرده است.
اگر در دهههای گذشته قدرت دفاعی بیشتر با تجهیزات و توان عملیاتی سنجیده میشد، امروز فناوری نیز بخش مهمی از این معادله است.
هوش مصنوعی، امنیت سایبری، سامانههای بدون سرنشین، رباتیک، فناوری فضایی و تحلیل داده، در حال تغییر چهره دفاع هستند.
پرسش اصلی این است:
اگر فناوری در حال تغییر شکل تهدیدهاست، آیا نگاه ما به دفاع نیز باید تغییر کند؟
فناوری در دفاع؛ از ابزار تا توان راهبردی
مساله فناوری دیگر فقط یک ابزار جانبی برای بخش دفاع نیست. فناوری میتواند بخشی از توان راهبردی یک کشور باشد.
کشوری که فناوری را فقط خریداری و مصرف کند، در برابر تغییرات سریع آسیبپذیر خواهد بود.
در مقابل، کشوری که توان تحقیق، توسعه و تولید فناوری را ایجاد کند، قدرت بیشتری برای پاسخ به نیازهای آینده خواهد داشت.
به همین دلیل، فناوری در دفاع نباید فقط به معنای خرید تجهیزات پیشرفته باشد.
موضوع مهمتر، ایجاد توانایی برای طراحی، توسعه، آزمایش و بهروزرسانی فناوری است.
این مسیر به دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان، مراکز تحقیقاتی و نیروی انسانی متخصص نیاز دارد.
هوش مصنوعی و آینده دفاع
هوش مصنوعی یکی از مهمترین فناوریهای تحولآفرین امروز است.
این فناوری میتواند حجم زیادی از داده را پردازش کند. همچنین میتواند به شناسایی الگوها و پشتیبانی از تصمیمگیری کمک کند.
کاربردهای هوش مصنوعی در حوزه دفاع نیز در حال گسترش است.
اما استفاده مؤثر از هوش مصنوعی فقط به داشتن یک الگوریتم یا مدل هوشمند محدود نمیشود.
هوش مصنوعی به داده باکیفیت، زیرساخت پردازشی و نیروی انسانی متخصص نیاز دارد.
بنابراین اگر قرار است هوش مصنوعی به بخشی از فناوری در دفاع تبدیل شود، باید زیرساختهای لازم از امروز ایجاد شوند.
توسعه دانش تخصصی، آموزش نیروهای جدید و حمایت از پژوهشهای دانشگاهی نیز اهمیت زیادی دارد.
امنیت سایبری؛ دفاع از زیرساختهای نامرئی
بخش زیادی از زندگی امروز به زیرساختهای دیجیتال وابسته است.
بانکها، شبکههای ارتباطی، انرژی، حملونقل و خدمات عمومی، همگی از سامانههای دیجیتال استفاده میکنند.
به همین دلیل، امنیت سایبری دیگر فقط یک مسئله فنی نیست.
حفاظت از زیرساختهای دیجیتال باید بخشی از برنامههای افزایش تابآوری کشور باشد.
پایش مداوم شبکهها، شناسایی آسیبپذیریها و آموزش نیروی متخصص، از اقدامات مهم در این حوزه هستند.
در دنیای دیجیتال، داده نیز یک دارایی مهم است.
حفاظت از این داراییها به اندازه حفاظت از زیرساختهای فیزیکی اهمیت دارد.
پهپادها و سامانههای بدون سرنشین
یکی دیگر از حوزههای مهم فناوری در دفاع، سامانههای بدون سرنشین است.
پهپادها و رباتها میتوانند در حوزههایی مانند پایش، امداد، شناسایی محیط و فعالیت در مناطق پرخطر مورد استفاده قرار گیرند.
اما فناوری یک پهپاد فقط به بدنه و موتور آن محدود نیست.
حسگرها، ارتباطات، نرمافزار، پردازش داده و الگوریتمهای هوشمند نیز در عملکرد یک سامانه نقش دارند.
بنابراین توسعه این فناوریها نیازمند یک زنجیره کامل است.
این زنجیره باید از طراحی سختافزار و نرمافزار تا تولید، آزمایش و توسعه مستمر ادامه داشته باشد.
فناوری فضایی و اهمیت داده
فضا نیز به یکی از حوزههای مهم فناوری تبدیل شده است.
ماهوارهها میتوانند در ارتباطات، سنجش از دور و پایش محیطی نقش داشته باشند.
دادههای فضایی همچنین میتوانند برای مدیریت بحران و بسیاری از فعالیتهای ملی مورد استفاده قرار گیرند.
به همین دلیل، فناوری فضایی فقط یک موضوع علمی نیست.
توانایی طراحی، ساخت و استفاده از سامانههای فضایی میتواند بخشی از زیرساخت فناورانه کشور باشد.
البته ساخت ماهواره تنها یک بخش از این مسیر است.
پردازش داده، تحلیل اطلاعات و ایجاد کاربردهای مختلف برای دادههای فضایی نیز اهمیت زیادی دارد.
دانشگاه و شرکتهای دانشبنیان؛ موتور نوآوری
هیچ فناوری پیشرفتهای بدون نیروی انسانی متخصص شکل نمیگیرد.
دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی، بخش مهمی از این نیروی انسانی را تربیت میکنند.
از سوی دیگر، شرکتهای دانشبنیان میتوانند ایدههای علمی را به محصول و راهکار تبدیل کنند.
به همین دلیل، ارتباط میان دانشگاه، صنعت و بخشهای راهبردی کشور باید تقویت شود.
فناوری در دفاع زمانی میتواند به یک توان پایدار تبدیل شود که یک زیستبوم نوآوری شکل بگیرد.
در این زیستبوم، پژوهشگر، دانشگاه، شرکت فناوری و نهادهای تصمیمگیر باید ارتباط مؤثر داشته باشند.
نیروی انسانی؛ مهمتر از تجهیزات
فناوری بدون نیروی انسانی متخصص کارایی لازم را ندارد.
ممکن است یک کشور به تجهیزات پیشرفته دسترسی داشته باشد. اما بدون متخصصانی که توان توسعه و نگهداری آنها را داشته باشند، این تجهیزات نمیتوانند یک مزیت پایدار ایجاد کنند.
آینده به متخصصانی در حوزههای مختلف نیاز دارد.
هوش مصنوعی، علوم داده، امنیت سایبری، رباتیک، مخابرات و فناوری فضایی تنها بخشی از این حوزهها هستند.
بنابراین سرمایهگذاری روی آموزش و پژوهش باید در کنار سرمایهگذاری روی تجهیزات قرار گیرد.
در واقع، سرمایه انسانی یکی از مهمترین زیرساختهای فناوری در دفاع است.
از دفاع مقدس تا دفاع آینده
هفته دفاع مقدس فرصتی برای یادآوری فداکاریهای نسل گذشته است.
اما بزرگداشت گذشته نباید فقط به یادآوری خاطرات محدود شود.
یکی از مهمترین درسهای دفاع مقدس، اهمیت آمادگی و توانایی ساختن در شرایط دشوار است.
امروز شرایط تغییر کرده است.
فناوری با سرعت زیادی در حال پیشرفت است. تهدیدها نیز میتوانند شکلهای جدیدی پیدا کنند.
به همین دلیل، نمیتوان برای آینده فقط به ابزارهای گذشته تکیه کرد.
دفاع آینده به دانش، فناوری و نیروی انسانی متخصص نیاز دارد.
هوش مصنوعی، امنیت سایبری، سامانههای بدون سرنشین، رباتیک، فناوری فضایی و تحلیل داده، بخشی از این آینده هستند.
اما مهمتر از همه، باید توانایی توسعه این فناوریها را ایجاد کرد.
دفاع آینده زمانی ساخته میشود که از امروز برای آن برنامهریزی کنیم.
یاد شهدای دفاع مقدس، یادآور نسلی است که برای آینده کشور ایستاد.
امروز نیز وظیفه نسل جدید، ساختن آیندهای توانمندتر است.
دفاع آینده را نمیتوان زمانی آغاز کرد که آینده از راه رسیده باشد. دفاع آینده باید امروز ساخته شود.
و شاید یکی از بهترین راههای ادای احترام به شهدای دفاع مقدس این باشد که در کنار حفظ خاطره آنان، برای ساختن کشوری دانشبنیان، نوآور و آماده برای چالشهای آینده تلاش کنیم؛ کشوری که امنیت و استقلال خود را علاوه بر توانمندیهای موجود، با دانش و فناوری نیز تقویت میکند.
نویسنده مهدی گمرکی
